Skip to content

Autonomie

21 oktober 2011

Vorige week deed ik via Internet verslag van een congres onder de titel ‘strategisch leren en ontwikkelen in organisaties’. Een van de aan de orde zijnde casussen handelde over generatie-diversiteit in een industrietak. Het congres was zodanig opgezet dat er steeds door een aantal aanbieders werd gereageerd op een ingebrachte casus. Een jury velde haar mening over de verschillende oplossingen. Een van de juryleden was in een van de bijdragen de uitdrukking “autonomie geven” opgevallen. Kan dat eigenlijk wel? Nog voorbij aan de schijnbare paradox die erin zit zet zo’n vraag me heel erg aan het associëren en denken.
Het begrip autonomie kom ik vaak tegen. Het laatste jaar – toen ik de rol van onderwijzer oefende – was het voor mij misschien wel het hoofddoel van mijn bemoeienis met lerende kinderen. Ze opvoeden en helpen bij de ontwikkeling tot een autonome, zelfstandig denkende en handelende volwassene leek mij een ultieme uitdaging. Ik liep stage op een Dalton school en hield een presentatie onder de titel “tussen zelfstandigheid en vrijheid groeit autonomie”. De (kinder)box, die juist ruimte geeft doordat het de te grote gevaren buiten houdt, is voor mij een mooie metafoor voor de verhouding tussen vrijheid en structuur.
Een andere associatie was naar een uitspraak van een huisarts bij het naderende einde van een collega van middelbare leeftijd. Hij zei, en dat is me altijd bijgebleven, het moeilijkste voor J. is het weer afhankelijk moeten zijn. Heel zijn wezen druist in tegen het opgeven van zijn, zijn leven lang opgebouwde, zelfstandigheid. Volgens mij hebben we het hier ook over autonomie.
Autonomie en generatie-diversiteit, wat in de praktijk toch vaak vertaald wordt naar ‘hoe houden we de oudere werker vitaal?’, roept bij mij ook sterke persoonlijke associaties op. Ik ben zo’n oudere en ik merk dat ik heel veel kan maar dat ik het ook op mijn manier wil. Soms botst dat met de verwachtingen en misschien ook wel de leef- en werkstijl van de vaak jongere leidinggevende of opdrachtgever. Volgens mij zit daar ook een deel van het probleem, de vraag moet anders geformuleerd: hoe benutten we de eigen kracht van de oudere werker?
Als ik er zo over nadenk, word ik boos over de uitdrukking ‘autonomie geven’, alsof het het iets is wat je krijgt. Dat is namelijk niet zo, je hebt het al. Autonomie teruggeven, dat kan en dat zal mogelijk ook de bedoeling van de uitspraak zijn geweest. Autonomie gunnen lijkt me nog dichter bij de kern te komen. Gunnen betekent ruimte geven aan wat er al is. Willen gunnen is een teken van interesse en de verwachting van de opdrachtgever helpt dan voor een zinvolle focus van wat er dan komt.

About these ads
6 reacties leave one →
  1. 7 november 2011 12:53

    Vraag van Rolf betreft het feit of analytische nuanceringen er eigenlijk wel toe doen en niet alleen maar ‘onnodig’ actie en verandering tegenhouden.
    Kort antwoord: daar waar het niet meer zijn dan marginale nuanceringen die voor gepaste actie niet relevant zijn, laten we ons daar niet mee bezig houden.
    Echter, heel vaak echter komt verandering/actie pas tot stand na een persectiefwisseling en dan verdient manier van kijken een belangrijke plaats.
    Mijn blog ging in ieder geval uit van concrete (persoonlijke) ervaringen en niet van een theroretiische discussie over autonomie.

    • Rolf knijff permalink
      9 november 2011 11:39

      Dag Kees,

      Het zou een razend interessante [en broodnodige] discussie worden, als HRD-ers[NVO-2ers], zich eens bogen over het probleem dat je ook signaleert. Dat is de verhouding tussen verbaliseringen[nuanceringen] en verandering in de werkelijkheid. Nuanceringen omdat je eerste stukje een nuancering was. Interessant omdat HRD-ers verandering slechts verbaal kunnen realiseren. Dat lijkt hun manier om organisaties te veranderen. Bovendien veranderingen lijken niet gericht op ‘begrip’ van de werkelijkheid, maar op ‘andere’ visies: op jezelf, je medemensen en op je omgeving, Voor zover het gaat om begrip, gaat het om ‘concepten’, die sociale relaties beschrijven, Ook die, het kan niet anders, worden mondeling ‘verwoord’. Een probleem is [ondermeer] de één-op-één relatie tussen spreker en luisteraar, die verondersteld wat ‘sociaal’ is [hier de organisatie] te veranderen. Ipso facto verdwijnt de organisatie, en wat zij en haar leden doen, uit beeld! De organisatie krijgt slechts vorm in het sociaal-relationele, niet in het zagen van hout.

      Rolf

  2. 24 oktober 2011 09:39

    Kees, wat een mooie en persoonlijke column. Inderdaad, spreken van ‘autonomie geven’ heeft – waarschijnlijk onbedoeld – iets enorm paternalistisch. Het valt bovendien in de categorie taalkundige onmogelijkheden, zoals ‘wees toch eens spontaan!’ Autonomie gunnen vind ik mooi, omdat je daarmee duidelijk maakt dat je bereid bent om te kijken naar die eigen kracht van de oudere werknemer.

  3. Rolf Knijff permalink
    21 oktober 2011 13:04

    Als je het formuleert als ‘hoe benutten we de eigen kracht van de oudere werker?’, dan klinkt dat zo van ‘hoe snel kan die oude auto nog rijden?’. Klinkt niet goed in dit verband.

    En wat betreft ‘autonomie geven of gunnen’, zo lang je relaties hebt [ met bv partner of baas] ben je niet autonoom, maar gebonden aan regels. Vaak met het karakter van waarden of normen.

    Als mijn partner zegt dat ik het huis moet verven, is dat geen ‘verlies van autonomie’.

    En als in een werkrelatie de fietsenmaker van zijn ‘baas’ voortaan, naast banden plakken, ook banden mag inkopen, kreeg hij ‘autonomie’ aangereikt. Als hij ook de voorraad mag bijhouden en de adminstratie/betaling doen nog meer!

    Wordt nu het leven zinvoller voor mij als ik verf en voor de fiestenmaker als hij facturen voor banden betaalt?

    Groet,

    Rolf Knijff

    • 25 oktober 2011 14:47

      Beste Rolf,

      bedankt voor je commentaar. Dat leert mij ook dat een begrip als autonomie ook niet gemakkelijk in woorden te vangen is.
      Het lijkt er op dat jij autonomie definieert als onafhankelijke zelfstandigheid: op eigen benen staan zonder aantasting door/bescherming van anderen. Een beetje zoals een autarkische economie.
      Zo bedoel ik autonomie toch niet helemaal; ik zou een autonoom persoon vooral niet los willen zien van de invloeden van buitenaf; zonder echte interactie kan ik me een mens al helemaal niet voorstellen.
      Een autonoom iemand is voor mij iemand die zelf overeind kan blijven en daarbij niet noodzakelijk (en daar zit de crux) daarin afhankelijk is van anderen. Helpen (of uitdagen) mag uiteraard wel, graag zelfs. Een tweede stap in mijn denken is dan dat in principe iedereen ook over een autonome kern bezit, die niet aangetast moet worden en ook niet van anderen afkomstig is. Bij juiste verhoudingen groeit die wel in de wisselwerking met anderen. Een autonoom persoon geef/gun je verantwoordelijkheid (ook als zo’n woord wat nadere uitdieping verdient) maar je doet ook een (dwingend) beroep op het vermogen om verantwoordelijkheid te nemen.
      Wat mij betreft is denken hier over zeker niet gesloten.

      • Rolf Knijff permalink
        1 november 2011 09:50

        Dank voor je antwoord Kees! Een korte reactie/vraag. Je leest mijn reactie niet goed als je zegt dat ik autonomie benader als ‘onafhankelijk’. Zie de zin in mijn oorspronkelijke stukje die begint met: “wat betreft ‘autonomie geven of gunnen’, zo lang je relaties hebt…….enz.”. Lijkt me duidelijk: relaties suggereren niet direct onafhankelijkheid….

        Los daarvan: Marx zei ooit [in Thesen over Feuerbach]: “De filosofen hebben de wereld slechts verschillend geïnterpreteerd; het komt er op aan haar te veranderen.” Denk je dat de analytische nuanceringen, die we aanbrengen in onze visies rond ‘autonomie’ ergens toe doen? Of moeten we onze mouwen opstropen en iets veranderen buiten de door ons verbaal vorm gegeven werkelijkheid?

        Groet,

        Rolf

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 708 andere volgers

%d bloggers op de volgende wijze: