Skip to content

Model voor het voeren van leergesprekken

6 augustus 2011

Deze keer een praktische blog voor trainers en andere geïnteresseerden die een leergesprek willen leiden. Ik richt me daarbij op mensen die het trainersvak aan het leren zijn, of die het vak aan anderen willen leren en zich afvragen: hoe doe ik dat eigenlijk? Ik wil je het model laten zien dat ik meestal gebruik.

Allereerst een voorbeeld van één van mijn cursisten. Ze gaf een korte inleiding over Nederlandse soldaten die naar het buitenland gingen. In hun bagage bevond zich een doos kroketten. Haar ervaringsvraag aan de cursisten was:  wat mag er in jouw koffer niet ontbreken? Er ontstond een vrolijke opsomming die door de trainer op het whiteboard werd genoteerd. Vervolgens stelde zij haar sleutelvraag: wat hebben al deze voorwerpen met elkaar gemeen? Na een geanimeerde discussie besloot de groep dat de overeenkomst tussen al deze voorwerpen was, dat het jou op de één of andere manier verbindt met thuis of met je relaties.

Leergesprekken zijn effectiever dan presentaties

De kracht van dit gesprek zit in de activiteit van de deelnemers. Iedere cursist was betrokken bij de discussie. Daarnaast is de acceptatie van de conclusie vele malen hoger als een cursist daar zelf een bijdrage aan heeft geleverd. Stel je voor dat de trainer gestart was met de zin: “Het voorwerp dat wij het liefst meenemen op vakantie, is een voorwerp dat ons verbindt met thuis en met onze relaties.” Je kunt je voorstellen dat een deel van de groep dit passief aanhoort, en dat een enkeling zal proberen uitzonderingen op deze stelling te bedenken.

Model voor een leergesprek

Het model voor een leergesprek zoals in bovenstaand voorbeeld, ziet er als volgt uit.

  1. Start met een ervaringsvraag.
  2. Stel vervolgens één of meer verdiepingsvragen.
  3. De groep formuleert een samenvatting.
De ervaringsvraag richt zich op concrete voorbeelden die de cursisten kunnen noemen. Bijvoorbeeld:
  • Beschrijf een situatie waarin je als klant heel goed behandeld werd.
  • Waar ben jij bang voor?
  • Wie was jouw beste leidinggevende,  en waarom?

De verdiepingsvraag is gericht op het abstraheren van algemene kennis uit de genoemde voorbeelden. Bijvoorbeeld:

  • Wat hebben al die voorbeelden van ‘klantvriendelijkheid’ met elkaar gemeen?
  • Welke overeenkomsten zien jullie tussen de verschillende angsten?
  • Wat kenmerkt een goede leider, als je kijkt naar jullie voorbeelden?
Het samenvatten helpt de cursisten de discussie terug te brengen tot de kern. Een extra uitdaging daarbij is het zoeken van consensus met de andere groepsleden.
In dit leergesprek doorloop je dus twee leerfasen van Kolb: reflectief observeren en abstracte begripsvorming. Juist die abstractie van algemene kennis uit persoonlijke ervaringen vind ik kenmerkend aan een leergesprek.
Vaardigheden van de trainer
Dit model ziet er eenvoudiger uit dan het is. Ik geef hierbij graag nog wat aandachtspunten.
  1. Welke leerstof is geschikt? Een leergesprek kost relatief veel tijd. Binnen een training voer je dus leergesprekken over die onderwerpen die de kern vormen van je training. Daarnaast moet het onderwerp zelf geschikt zijn voor een leergesprek en moeten de deelnemers ervaringen hebben met het thema.
  2. Vraagstelling. Ik heb leergesprekken zien vastlopen door de woordkeuze in de vraagstelling. Ervaringsvragen en verdiepingsvragen leveren het meeste op als je ze goed voorbereid.
  3. Inbedding. Een leergesprek dat op zichzelf staat, is minder effectief dan een leergesprek dat gevolgd wordt door bijvoorbeeld oefeningen of andere verwerkingsopdrachten.
  4. Interactie begeleiden. De trainer moet in staat zijn het interactiespel met cursisten te spelen. Doorvragen, samenvatten, verbinden, mensen erbij trekken, en soms ook: een stap terug doen en loslaten, de cursisten alles zelf laten doen.
  5. Inhoudelijke bijdrage van de trainer. Het effect van een leergesprek kan teniet gedaan worden door een trainer die halverwege het leergesprek (of nog erger: aan het einde) de cursisten vertelt hoe het eigenlijk zit. Deze trainer haalt een grote streep door alles wat de cursisten gedaan hebben en presenteert alsnog zijn/haar eigen kennis. Vooral een trainer die een heel nauwkeurig beeld heeft van wat de uitkomst van het leergesprek moet zijn, zal snel in deze valkuil stappen. Het vraagt veel oefening en wellicht begeleiding om dit leerproces echt bij de cursisten te laten.
Ik ben benieuwd naar jullie ervaringen en vragen rondom het voeren van leergesprekken!
Arie Speksnijder
http://www.bridge2learn.nl
Advertenties
4 reacties leave one →
  1. 9 november 2011 20:18

    Beste Pauline, ik ben benieuwd en zal het morgen zien en ervaren!

  2. Pauline Los permalink
    9 november 2011 09:56

    Hopelijk helpt het lezen van deze blog mij om morgen een goed leergesprek te begeleiden!

  3. Joitske hulsebosch permalink
    20 september 2011 21:01

    Ha Arie, inderdaad een hele mooie uitleg van een goed opgebouwd colllectief leergesprek. Ik denk wel dat presentaties nog steeds waardevol zijn. Zeker om te leren van experts. Vorige week nog sprak ik iemand die zei af te haken bij trainingen en workshop waar geen expertkennis wordt ingebracht en alles maar uit de groep moet komen…

  4. 29 augustus 2011 16:08

    beste Arie,

    dank voor je vakmanschap: ik heb genoten van je blog. Vooral omdat je eenvoud en structuur brengt in een waardevolle werkvorm.

    Hartelijke groet, Evert Pruis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: