Skip to content

Competitie is zoooo 2003…

25 november 2011

Deze blog verscheen eerder in het e-zine van TvOO

Dat kinderen een grote leermeester kunnen zijn, bewees mijn zoon van 4 jaar. Hij toonde mij de kracht van vertrouwen, openheid, transparantie, gunnen en delen: alle voorwaarden voor organisatie 3.0 en open innovatie-denken.

Een familieanekdote van een zondagmiddag een paar weken terug. We speelden met ons gezin een nieuw soort kwartetspel. Aan het eind van ieders beurt was het de bedoeling om die kaart op de stapel te gooien, waar het volgende familielid dat aan de beurt was voor zeker niets mee aan kon. De eerste keer dat we het speelden, speelden we het spelletje met de kaarten open op tafel. Mijn vrouw en ik gniffelden al zodra we met de klok mee de volgende persoon in ons gezin een hak konden zetten. Mijn dochter van 6 gniffelde mee. Ook zij zag hoe het werkte en verstond binnen de kortste keren de kunst om de ander de loef af te steken.

Toen was mijn zoon van vier aan de beurt. Hij keek nauwgezet welke kaart een ieder van ons miste om tot een kwartet te komen en keek of hij die kaart voor zich had liggen. Zonder schroom, zonder bezitsdrang, zonder competitiedrift deelde hij de kaarten uit. ‘Kijk papa, die heb jij toch nodig?’ ‘Alsjeblieft, mama, voor jou!’ ‘Wil jij deze twee, Sterre?’ Ik greep in. Het was overduidelijk dat hij het spel niet begreep, ik zou het hem uitleggen. En… het lukte me niet. Het lukte me niet om hem uit te leggen dat het de bedoeling was om de ander tegen te werken. Ik kon hem met geen fatsoen leren een ander een hak te zetten. Ik weigerde de onschuld uit zijn ogen te wassen.

Ineens zag ik dat niet ik aan hem iets bij aan het brengen was over spelen, over leren, over leven, maar dat hij mij een wijze les voorschotelde. Over samenwerken, over delen, over de nieuwe wereld, open innovatie. Laat maar in je kaarten kijken, papa, spraken zijn ogen. Wie weet kan ik je helpen. Als ik weet wat jou bezig houdt, lieve zus, kan ik jou tot grotere hoogte stuwen. Mama, ik zal je aanvullen op die gebieden die jij belangrijk vindt.

Ineens zag ik hoe wij onszelf van generatie op generatie aan het programmeren zijn geweest. Van ganzenbord tot Angry Birds. Via traditionele en moderne spelen indoctrineren we onszelf een levenlang met tactieken hoe we zo gewiekst mogelijk door het leven kunnen gaan en hoe we zo als eerste, beste, hoogste kunnen eindigen. Of het nu gaat om Monopoly, om Risk, om Stratego, om Wordfeud, om Pesten, om Hartenjagen, om Schaken, om Dammen. We worden geprogrammeerd om – via het spel – zelf te winnen, zelf te vergaren, zelf te vermeerderen ten koste van anderen, zelf winsten te boeken, anderen te pesten, of – nog erger – anderen eerst te gebruiken om ze daarna alsnog op het laatst uit te schakelen en links te laten liggen. Om The Eagles te citeren: We are programmed to receive.

Ik probeerde mijn gedachtes te sussen. Nou, Guido: Het Is Maar Een Spelletje… Maar de gedachte bleef knagen. Niets is serieuzer dan het spel. In het spel leven we de waarden voor die we belangrijk gaan vinden. We oefenen met gedrag dat nog net geen directe consequenties heeft voor het echte leven, om het daarna – eenmaal echt – in de boze buitenwereld succesvol (sic) toe te kunnen passen. We leren onszelf in feite wat ons concept van succes behelst. Was dat: het vergaren van geld en het vergroten van de eigen winst?

Hoe anders kan het zijn. Zal het zijn. Waarom zouden we onszelf – en onze kinderen – überhaupt leren om ervan te genieten de ander een hak te zetten? Waarom heeft mijn zoon eigenlijk niet gelijk? Is het niet veel gaver om te leren delen, om puzzelstukjes bij elkaar te brengen, om niet uit te gaan van één winnaar, maar uit te gaan van geen verliezers? Gaat daar de nieuwe vorm van organiseren, de nieuwe vorm van leren, van samenwerken niet over? Over delen, over vertrouwen? Teamwork is: niet jezelf voorop zetten, maar de ander helpen: die ander bepaalt mede jouw succes. De beste managementgames, de meest geslaagde organisatietrajecten zijn die waarbij delen tot vermenigvuldigen leidt. Open innovatie en HR-trajecten vol bedrijfsbezoeken bij collegabedrijven: transparantie ten top.

Zo leerde mijn zoon mij opnieuw hoe waardevol het is om juist in je kaarten te laten kijken en hoe duurzaam het is om geen kaarten achter te houden. Ik had me vastgeklampt aan de knikkers en het spel, maar mijn zoon veranderde ter plekke de regels van het spel zelf. Ik moet het toegeven. Mijn zoon heeft gewonnen.

Advertenties
11 reacties leave one →
  1. Marga permalink
    14 december 2011 14:02

    Dank je wel Guido, ik heb genoten van je blog en de opmerkingen die er kwamen. De onbevangenheid van peuters is wat mij als kleuterleidster, moeder en nu oma, altijd het meest heeft geboeid. Wanneer kinderen de kans krijgen ons hun positieve kijk op het leven door te geven, wordt ik daar gelukkig van en blijf ik hoop houden op de toekomst.

  2. 30 november 2011 10:27

    Leuk stukje Guido,

    Het is alleen wel zo dat er al talloze coöperatieve spellen bijv boomgaard (voor kleine kinderen) op de markt zijn. Dus met zijn allen tegen het spel. Blijkbaar is de markt ervoor toch niet zo groot anders hadden ze wel meer bij de intertoys gelegen.
    Vooral HABA heeft voor kinderen veel coop spellen uitgebracht, omdat (jonge) kinderen vaak nog moeilijk met verlies om kunnen gaan. Het klopt dat veel kinderen dol op coop zijn, mits er een leuk verhaal achter zit (jippie, we hebben de brand geblust!).
    Voor volwassenen is er ook genoeg leuks op de markt. Bijvoorbeeld Pandemie waarbij je gezamenlijk virussen probeert te bestrijden ieder met zijn eigen uniek rol. Samenwerking vereist. Op hetzelfde mechanisme gebaseerd is het Verboden eiland. Heeft een lagere instap en is wat meer voor families geschikt. Al deze spellen zijn prima verkrijgbaar in een spellenspeciaalzaak.

    Gezien de beperkte bekendheid van deze spellen zoeken de meeste mensen blijkbaar een spel om juist de competitie aan te gaan (battle of wits).

    Ik ben het met je eens, dat er via spellen meer gewoontes insluipen dan wij denken. Het is goed om ons daar bewust van te zijn. Monopoly is ook zo’n leuke, veel geld vergaren ten koste van anderen sterker, zorgen dat anderen bankroet gaan. hmmm…

    Groeten van een bordspelfanaat,

    Tim Lansink

    • 30 november 2011 10:53

      Dank voor je reactie, Tim.
      Dank ook voor je tips (sinterklaastip!) voor cooperatieve spellen. Tav behoeftes is het een beetje het kip en het ei waar we beginnen in onze redenering: begint het bij huidige behoefte of bij trekkracht van toekomstige behoefte? Door alleen maar te kijken naar direct vervullende behoeften verheffen we ons niet erg als mens (“u vraagt wij draaien”). Er gaat denk ik ook veel kracht van uit om te kijken waar we heen willen met elkaar, los van hoe de werkelijkheid en het palet aan (vermeende) behoeftes er NU uit ziet. Mooi voorbeeld vind ik Joop van den Ende
      die zich (dankzij zijn vrouw) van producer van futiele en banale spelletjes waar pinpassen door bilspleten gehaald werden, bij zichzelf te rade is gegaan: oke, daar behaal ik hoge kijkcijfers mee, maar kan ik niet iets neerzetten dat wat meer waarde heeft (en ook in latente behoeften vervuld), waarna hij zich gestort heeft op de wereld van de Musicals. En daarmee grote groepen mensen van low culture met high(er) culture in contact heeft gebracht. Door onszelf dit soort vragen te stellen (waar willen we heen), kunnen we wat boven het aardse uitstijgen en onszelf herprogrammeren voor dat deel dat we we dat zelf wenselijk achten.

      Vraag blijft: is het “willen strijden tegen elkaar” nu een primaire drive die we generaties lang uit moeten/ willen blijven “vechten” met elkaar, of kunnen we gezamenlijk ook voor een andere realiteit kiezen? En waar begint die verandering dan? In jezelf? In de context? In het aanbod? In het verleiden van omgeving? In het stellen van voorbeeldgedrag? Gaat ook over druppels en een gloeiende plaat. Maar veel druppels samen maken een stroompje, een beek, een rivier, een oceaan.

      Ik ben geen Heilige: ik herinner me goed dat ik vroeger graag een speelgoedpistool wilde en dat mijn vader dat eigenlijk niet zo verstandig vond. Sinterklaas (in de persoon van mijn moeder) streek over haar hart en ik kreeg het speelgoed. Ik speelde pief-paf-poef tegen (of met?) de hele wereld. Ik ben uiteindelijk geen seriemoordenaar geworden (of we moeten muggen meerekenen), dus het valt allemaal mee. Ook ken ik de zoete overwinningsroes van een goal scoren bij tafelvoetbal, de kick bij het leggen van een lang woord met 3x woordwaarde bij Wordfeud of Scrabble, etc.

      Maar waar gaat spel over in programmering? Waar ligt de grens? (Wie de grenzen opzoekt, legt het speelveld bloot.)

  3. André van Nieuwenhuizen permalink
    28 november 2011 11:52

    Sh…, ik wou dat ik deze blog geschreven had! Wacht maar…!!

    Prachtig verhaal Guido 😉 Thnx voor de wijze les. Thnx voor de spiegel. Daarnaast wil ik er toch ook nog even op wijzen dat we niet moeten vergeten dat competitie (de wil om te winnen of ergens heel goed in te zijn of te worden) ook een aantal leuke en goede kanten heeft. Zolang het een maar beetje gezond blijft… Jouw verhaal wijst mij er op dat het niet verbazingwekkend is dat de balans in deze maatschappij soms een beetje zoek is. Gaf vanmorgen schaakles aan een groepje kinderen. Op een gegeven moment wilde ik dat de leerlingen een bepaalde stelling moesten uitspelen om er wat van te leren. Als iemand een (grote) fout maakte dan wilde ik dat ze teruggingen naar het moment voordat het mis ging…
    Dat kreeg ik er niet in… 😦
    Er moest gewonnen worden, dus niks terug! De meesten snapten echt niet wat ik bedoelde… Er werd door een aantal leerlingen vanmorgen dus wel gewonnen maar (helaas) weinig geleerd…

  4. 28 november 2011 10:43

    Ha aka50Aka, Jacqueline, Elly en Hans. Dank voor jullie reacties.

    Voor iedereen die dit delend leren wil uitventen: via via hoorde ik over het spel Boomgaard (Haba): daarin gaat het om teamwork. het doel schijnt te zijn om zoveel mogelijk fruit uit de boomgaard gezamenlijk te beschermen tegen de kraai. Zelfde principe: iedereen werkt hier samen, hoe meer openheid, des te beter het resultaat. Er is ook geen winnaar aan het einde. Kinderen schijnen er gek op te zijn. (met dank aan Corine voor tip).
    Groet, Guido

  5. 28 november 2011 10:34

    Wat een mooie ervaring en wat warm beschreven!

    Mij leert het weer iets anders! Met m’n collegae en klanten zijn we behoorlijk op weg met Delen, Samen en cocreeeren. Ik merk echter dat ik bij mijn kinderen het oude paradigma weer in duik! En winnen voelt dan wel lekker, maar verliezen niet! Met Sinterklaas ga ik -samen met mijn zoon van 4 en dochter van 7 net zo open kaart spelen als jouw zoon!
    Dank hem wel!
    hans van Paridon

  6. 28 november 2011 09:32

    Wijze zoon die deze wijsheid reflecteert …en wijze vader die dit weer deelt met anderen door dit verhaal te schrijven! En ik kan het helemaal onderschrijven. Prachtig….dank Guido!

  7. 27 november 2011 19:25

    hoi Guido,

    Inderdaad, het wordt ons met de paplepel ingegoten. Spelletjes bestaat uit winnen of verliezen. Het heeft een dualiteit in zich die het hele leven in zich heeft. Ik lees een gat in de markt: spelen ontwikkelen waar delen, cocreeren, samenwerken centraal staan. Pictionary en Party & Co komen in de buurt met groepjes tegen groepjes, maar verder ligt er een markt braak. Wie springt erin op weg naar een betere en duurzamere wereld? Wellicht dat jouw zoon zijn eigen bedrijf kan beginnen, nooit te jong om succesvol te zijn, Bravo!

  8. 26 november 2011 15:48

    Kom hier via twitter…waar deze niet goed voor is en ben geraakt door je herwonnen wijsheid via je zoon. Innerlijk weten we het allemaal en het lijkt zo simpel, waarom kunnen we er dan niet voor gaan? Omdat we door verleden, opvoeding etc geprogrammeerd zijn, zit te diep en te vast. Jij kunt als ouder dus steentje bijdragen om het op te heffen en het anders te doen. Respect!!!!

  9. 25 november 2011 16:39

    Thanks Johan, voor je warme woorden. Groet Guido

  10. 25 november 2011 15:26

    Hoi Guido, P r a c h t i g verhaal! Je raakt kernachtig de valkuil waar we met z’n allen spelselmatig zijn ingetuind… Wat is dat toch dat we het echte spelen en het echte leren (in het moment) zijn vergeten?? Je helpt me de ethiek van het spel en daarmee het leven te her-inneren! Chapeau, Johan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: