Skip to content

Surf en turf: een pleidooi voor prestatiegerichte leeromgevingen en leergerichte prestatieomgevingen

2 december 2011

Noch vlees, noch vis,

Deze week mocht ik voor onze nieuwe EMC website een nieuw profiel schrijven. Als vlag op dat profiel vroeg Mariët Remie – die bij ons lumineus de marketing doet – om een motto. Ik schreef “presteren is de toekomst van leren”. ‘Ai’, dacht ik even later, ‘hier leg ik wel een levensgroot dilemma bloot’.

Wat me al jaren boeit is hoe weinig onze leeromgevingen, trainingen, workshops, leertrajecten prestatieomgevingen zijn. Daarover is voldoende bekend, onderzocht en beschreven. Toch blijf ik het met ieder bezoek aan een confentieoord wonderlijk vinden hoe weinig er verandert: er is steevast in bijna alle zalen iets lerigs aan de gang, iets dat in 80% van de gevallen geen enkel rendement heeft buiten die ongetwijfeld inspirerende en prettige dag.

Maar ook aan de andere kant, in het dagelijks werk, zie ik ontwikkelingen die werkleren en informeel leren feitelijk onmogelijk malen. Feitelijk, omdat ons brein enkele voorwaarden aan leren stelt, voorwaarden waar de dagelijkse praktijk van ons werk niet of nauwelijks aan kan voldoen. Zo vraagt je pre-frontale cortex, het deel van je hersenen dat zelfreflectie mogelijk maakt (een essentiële voorwaarden om tijdens presteren te kunnen leren) om momenten van rust en afwezigheid van stress. Bij stress staat die pre-frontale cortex namelijk uit: reflectie is dan niet mogelijk.

Ons limbisch systeem is zo mogelijk nog interessanter. Dat systeem helpt je als mens overleven in bedreigende situaties: iets dat onze voorouders in primitievere tijden goed te pas kwam om aan leeuwen, tijgers en beren te ontsnappen. Toch zijn jij en ik dagelijks in ons werk aan dit systeem overgeleverd, zonder dat we ons dat beseffen. David Rock, auteur van het heerlijke boek ‘your brain at work’, beschrijft concrete aanleidingen in ons dagelijks leven waarop het limbisch systeem een ‘vecht of vlucht’ reactie aanmaakt. Dat doen jij en ik ondermeer in ieder situatie dat onze sociale positie bedreigd wordt. Iedere – vaak opbouwend bedoelde – kritische feedback verlaagt onze sociale positie ter faveure van degene die feedback geeft. Maar ook roddelen, een moeizaam functioneringsgesprek of beoordeling zet ons systeem op vechten of vluchten: leren, ho maar.

Cynische conclusie, of vonk van inspiratie?

En zo zou mijn pleidooi waar mijn titel mee begon mee kunnen eindigen: het is noch vlees, noch vis. Maar dat vonden mijn tegenlezers Joitske Hulsebosch en Sibrenne Wagenaar te kort door de bocht. Is er dan geen good practice? Gebeurt het dan nergens voorbeeldig? Die vragen hebben me aan het denken gezet en ik moet bekennen dat er hoop gloort. Misschien is het wel vlees én vis: surf en turf (voor diegenen die dat niet kennen: dat is een allerzaligste combinatie van vlees en vis, van ossenhaaspuntjes met gamba’s bijvoorbeeld: Ger Driesen noemde het “vlis” in een Tweet, dat lijkt me nou weer minder lekker).

Surf en Turf

Mij schoot te binnen dat we misschien met elkaar moeten spreken over prestatiegerichte leeromgevingen en leergerichte prestatieomgevingen. Dat hybride karakter van leren en werken spreekt mij enorm aan. Ik weet me gesterkt door Arjan van Dam die ontdekte dat prestatiedoelen (her)formuleren tot leerdoelen je beter doet presteren. Uit zijn inspiratie op de ledenmiddag van de #NVO2 is de leergerichte prestatieomgeving geboren.
Aan de leerkant moeten we ons toch al jaren geïnspireerd weten door Brinkerhoff die niet alleen bepleit, maar ook onderzocht, dat leerinterventies slechts 20% van het potentiële effect sorteren. Het voor- en natraject op de werkplek, dat is wat ertoe doet, dat is wat impact heeft.

Lukraak plukkend uit bronnen als David Rock, Tony Schwartz, Leo Babauta, David Allen, Robert Brinkerhoff, Arjan van Dam en Kees Gabriëls, kom ik tot de onderstaande visualisatie die vast helemaal niet compleet is. Heb jij, waarde lezer, een toevoeging om het overzicht te completeren?

Over leergerichte prestatieomgevingen (en vice versa)

Twee vonken van inspiratie

Ik vermoed zomaar dat we ons meer kunnen voorstellen bij de prestatiegerichte leeromgeving dan bij haar evenknie, de leergerichte prestatieomgeving. Daarom twee voorbeelden van good practices waar ik blij van word:

  1. Joitske & Sibrenne: een eerste good practice vind ik die van jullie beiden. Jullie leergang voor het inzetten van sociale media in leerprocessen (http://faciliteeronline.nl/leergang/) vind ik zo positief, omdat ik geloof dat – met de forse groei van slimme telefoons – iedereen feitelijk een performance support omgeving om zichzelf heen aan het creëren is. Onze collega Ger Driesen noemt het een ‘ambient intelligent workplace’: om koud van te worden zo raak vind ik dat omschreven. http://t.co/pLscQyR1
  2. Het werk van mijn collega’s Pieter Jongejan en Jan Koers bij Friesland Campina draagt ook bij aan een leergerichte prestatieomgeving. Zij draaien met witte jassen mee in de ploegendiensten van teams om hun performance te helpen verbeteren. Mooie, heel directe en hands-on interventies. Iets soortgelijks deed ik vorig jaar nog voor de leiderschapsontwikkeling van de teamleiders die de dropjes van Klene maken. Geen workshops of trainingen, maar met een zelf gekozen verbeterproject aan de slag dat was afgestemd op de strategie van het team en de fabriek.

De belofte: the flowering of human potential

Waar vind jij (waarde lezer) mooie voorbeelden waar leren en presteren hand in hand gaan?

Advertisements
5 reacties leave one →
  1. Danielle Heemskerk permalink
    14 december 2011 15:29

    Ook ik vind de onderwerpen waar je over schrijft erg interessant. Ik sluit me aan bij Joitske Hulsebosch en denk ook dat communities en netwerkleren een belangrijke rol kunnen spelen in het creeëren van een, zoals je het noemt, leergerichte prestatieomgeving. Nu kennis in deze tijd niet meer zo lang van waarde is en (technologische) ontwikkeling snel gaan, worden organisaties uitgedaagd om continue professionalisering mogelijk te maken op de werkvloer. Organisaties moeten de snelle ontwikkelingen kunnen bijbenen om niet door concurrenten ingehaald te worden. Dat begint m.i. bij de kennis en kunde van de professional. Ikzelf zie hier het formele leren als een belangrijk aanknopingspunt. Zouden professionals niet doorlopend de mogelijkheid moeten krijgen om, tijdens het werken, te participeren in bijvoorbeeld een virtuele community waar zij voortdurend hun leer- en werkvragen, best practises en kennis kunnen delen? Koppel dit aan formele momenten van (collectieve) kennisdeling of presentatie van resultaten, of (individueel) perfomance management. Kun je zo niet zorgen voor meer continuiteit in leren en meer integratie met het dagelijkse werk, dan wanneer je kiest voor een leerinterventie in een traject met een duidelijk einde? Rob Martens en Maarten de Laat hebben onlangs een interessant artikel hierover geschreven in het tijdschrift Onderwijsinnovatie van de OU. Zij pleitten voor Informeel-formeel leren op de werkplek.

  2. Mariët Remie permalink
    9 december 2011 10:44

    😉

  3. 7 december 2011 10:07

    Mooie Blog Evert en mooie oplossingen – inderdaad nog mooier als er ‘en’ tussen zet, zoals Ger Driessen zegt! Ik geloof helaas wel in die 20% – en ik denk dat dat een heel stuk omhoog moet kunnen. Zorg dat mensen blijven leren tijdens hun werk en doe ook daar interventies op als trainer tijdens een traject. En en wees aan de andere kant als trainer niet bang mensen een eindtoets te laten doen tijdens je training. Dan zie je heel goed welk rendement je hebt gehaald, en kun je je (trainings)interventies weer verbeteren. In onze vakopleiding train de trainer is het examen belangrijk voor de deelnemers – maar zeker zo belangrijk voor onszelf. Je toetst als trainers elkaars deelnemers en ziet waar de zwakke plekken zitten.

  4. 5 december 2011 13:36

    Wat ik zelf nog steeds een erg mooie vorm vind van een ‘leergerichte prestatieomgeving’ is de ruimte die een dynamische community of practice biedt. Heb ik overigens zelf ervaren toen ik bij een organisatie werkte. Geef professionals de ruimte om actief te zijn in relevante interne en externe communities en ze worden gestimuleerd om nieuwe ideeen in hun eigen praktijk toe te passen.

  5. 2 december 2011 20:36

    Beste Evert, het begin van je blog is volstrekt onzinnig: ik geloof geen bal van wat je schrijft! Schrik niet: ik ken je inmiddels en beetje en ik weiger te geloven dat wanneer jij met mensen aan het werk bent, dat maar in 20% van de gevallen buiten het conferentieoord rendement oplevert. Jij weet dat het anders is (en daarom schrijf je misschien ook dat je het wonderlijk vindt?). Ik weiger dat ook te geloven over mijn eigen activiteiten en ook van vele prima collega’s die ik in het werkveld ken. Wat zijn wij met z’n alle rare snoeshanen dat we zelf zulke kritische dingen over ons vakgebied zeggen. Laten we daar mee ophouden en wacht niet om dat pas in 2012 als goed voornemen te doen. En wat mooi dat je ‘leren op het werk’ zo nuanceert met breinkennis en reflectie. Natuurlijk gebeurt er niets prestatiegerichts op het conferentieoord: we hebben daar de tijd en ruimte om afstand te nemen, te reflecteren, te oefenen, dingen uit te proberen, dingen rustig met elkaar te bespreken: daarvoor gaan we naar buiten. En ja, leren op de werkplek dat is gaaf! Lekker iets proberen te leren, oeps telefoon, oeps collega, oeps klant, oeps e-mail, oeps vergadering, oeps koffiepauze, oeps mijn werk af krijgen! Dus ja, Evert vlees én vis, dat is wat we willen! Breng de praktijk eerst in de training en daarna de training in de praktijk. Ken jij echt veel collega’s die dat helemaal niet proberen te doen? Wat goed dat je een tabel hebt gemaakt waarin je de combinatie hebt gezocht. Ik heb er even goed naar gekeken en en wat me dan opvalt is het volgende: ik merk ineens dat ik voor- en natraject eigenlijk onhandige termen vindt. Daarmee knippen we zaken op (in ieder geval taalkundig). Ik denk meer aan een leertraject met interventies en activiteiten in de leeromgeving en in de werkomgeving. De intake liever met ipv door de leidinggevende (ik vermoed dat we hetzelfde bedoelen). De 20% rule vind ik heel spannend: kan dat in een prestatieomgeving? Verder mis je één kolom in het midden: de kolom waarin EN staat wat dat vind ik het belangrijkste woord in deze blog. Lees de kolom nog eens van links naar rechts met steeds EN ertussen en je ziet wat voor moois je hebt neergezet. Goed dat je deze blog hebt geschreven en ik hoop dat er nog veel reacties met aanvullingen komen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: